లేఖినికి కొన్ని మెరుగులు

కరోనా కట్టడి కాలంలో లేఖినికి కొన్ని చిన్న మెరుగులు:

  • ఇప్పుడు కంప్యూటర్లకు వెడల్పాటి తెరలు ఉంటున్నాయి. లేఖిని సహాయపు పట్టికని దాచేసి వాడుకునేవారికి, ఈ మూల నుండి ఆ మూల వరకూ పెట్టె ఉంటుంది. అంత పొడవుగా ఉన్నదాన్ని చదవడమూ ఇబ్బందే. మీ కంప్యూటర్ తెర మరీ వెడల్పాటిది అయితే గనక టెపు చేసే పెట్టె, తెలుగు పాఠ్యం వచ్చే పెట్టె రెండూ పక్కపక్కనే ఆటోమెటిగ్గా సర్దుకుంటాయి. తగినంత జాగా లేకపోతే, ఇంతకు మునుపు లానే ఒకదాని కింద ఒకటి కుదురుకుంటాయి.
  • లేఖినిలో మనం ఆంగ్లాక్షరాలలో రాసేది ఇంగ్లీషు కాదు. కానీ సైటు భాష తెలుగు అని సూచించినా కొన్ని విహారిణులు ఇంగ్లీషు స్పెల్‌చెకింగ్ చేస్తున్నాయి. చేతిఫోన్లలో అయితే, కీబోర్డులు వాక్యంలో మొదటి అక్షరాన్ని క్యాపిటలైజ్ చేసేస్తాయి. ఈ రెండూ లేఖిని వాడేవారికి అసౌకర్యంగా ఉండేవే. ఇప్పుడు, ప్రత్యేకించి స్పెల్‌చెక్ చేయవద్దని, ఆటోకరెక్షనూ, ఆటోక్యాపిటలైజ్ వద్దన్న సూచనలను టైపు చేసే పెట్టెకు తగిలించాను. వీటిని వివిధ విహారిణులు గౌరవిస్తే, కొంత సౌఖ్యంగా ఉంటుంది. (సుధీర్ ప్రతిస్పందన మేరకు.)
  • రెండు మూడు లైన్ల తర్వాత తెలుగుకి ‘వెనువెంటనే’ కాకుండా ‘పదానికి ఒకసారి’ మారుతుంది. ఇప్పుడు ఆ పరిమితిని మూడింతలు చేసాను. అంటే పదం పూర్తయ్యేవరకూ ఆగకుండా తెలుగులో ఎలా వస్తుందో చూసుకోవచ్చు. అయితే ఇది తక్కువ శక్తివంతమైన లేదా బాగా పాత కంప్యూటర్లపై లేఖినిని నెమ్మదింపజేయవచ్చు. (సుధీర్ ప్రతిస్పందన మేరకు.)
  • జూలై 13 తాజాకరణ: పై మార్పుల తర్వాత Tab మీట ఇంతకుముందులా పనిచేయడం లేదు. ఇప్పడు సరిచేసాను! ఇప్పుడు, ఎడమవైపు పెట్టెలో టైపు చేసాకా Tab నొక్కితే, ఫోకస్ కుడివైపు పెట్టెలోకి మారుతుంది, అందులో ఉన్న తెలుగు పాఠ్యం మొత్తం ఎంచుకోబడుతుంది. అంతేకాక అది క్లిప్‌బోర్డుకి కూడా కాపీ అవుతుంది. వేరే చోట పేస్టు చేసుకోవడమే. (సమస్యను నివేదించిన జంపాల చౌదరి గారికి కృతజ్ఞతలు!)

ఇవి మీకు నచ్చుతాయని ఆశిస్తున్నాను. వీటిని ప్రయత్నించి చూసి, మీ ప్రతిస్పందనను తెలియజేయండి.

🛈 ఒక వేళ లేఖిని పేజీ చిందరవందరగా కనిపిస్తున్నా, లేదా లేఖిని సరిగా పనిచేయకపోతుంటే, లేఖిని పేజీలో ఉన్నప్పుడు Ctrl + Shift + R అని కొట్టండి.

లేఖిని చిహ్నం

ఆనంద తెలుగు లేఖనం!

అప్రమేయాలతో అప్రమత్తం!

ఈ వ్యాసం తొలుత తెలుగు వెలుగు పత్రిక ఏప్రిల్ 2020 సంచికలో “అప్రమేయాలతో జాగ్రత్త!” అనే శీర్షికతో ప్రచురితమైంది.

అప్రమేయం అంటే? మన ప్రమేయం లేకుండానే కంప్యూటర్/మొబైలు అనువర్తనాలు గానీ, ఎలక్ట్రానిక్ ఉపకరణాలు గానీ మన కోసం లేదా మన తరపున ఎంచుకునే ఎంపికలు, తీసుకునే నిర్ణయాలే అప్రమేయాలు. అంటే, వాటి తయారీదార్లు మనకోసం ముందుగా నిర్ధేశించిన అమరికలు అన్నమాట. ఉదాహరణకు, మీరు టీవీ పెట్టగానే ఏ ఛానెల్ వస్తుంది? మీరు టీవీ కట్టక మునుపు చూస్తున్న ఛానెలా లేక మీకు ప్రసారాలు అందించే డిష్/కేబుల్ సర్వీసు వాడి ఛానెలా? అది అప్రమేయ ఎంపికకు ఒక ఉదాహరణ.

మీరు మైక్రోసాఫ్ట్ వర్డ్ తెరిచి టైపు చేస్తుంటే ఆ పాఠ్యం ఏ ఫాంటులో ఉండాలి? అందుకోసం మైక్రోసాఫ్ట్ వాడు ఒక నిర్ణయాన్ని తీసుకున్నాడు. అది మీరు వాడే వెర్షనును బట్టి టైమ్స్ న్యూ రోమన్, ఏరియల్, లేదా కాలిబ్రి అయివుంటుంది.

మనం ఏదైనా వెబ్‌సైటులో నమోదు చేసుకుంటున్నప్పుడు, వాడి న్యూస్‌లెటర్ లేదా మార్కెటింగ్ ఈమెయిళ్ళు మనకు తరచూ పంపించేలా టిక్కు పెట్టేసి ఉంచుతాడు.

మనం తెలుగు రాష్ట్రాలలో కంప్యూటర్ లేదా స్మార్టు ఫోను కొన్నా అది ఆంగ్లంలో ఉంటుంది, టైపు చేస్తే ఆంగ్లమే టైపవుతుంది.

ఇవన్నీ మన తరపున ఆ తయారీదార్లు తీసుకున్న అప్రమేయ నిర్ణయాలే.

అసలంటూ ఉన్నది మన సౌకర్యానికే.

ఆయా ఉత్పత్తులను, సేవలను అవి ప్రతీ చిన్న విషయానికి ప్రతీసారీ ‘మీ ఎంపిక ఏమిటి?’ అని మనల్ని విసిగించకుండా మనం వాటిని సౌకర్యంగా వాడుకోడానికే ఈ అప్రమేయం అన్న భావన పుట్టింది. ఎక్కువమంది వాడుకరులకు సరిపడేలా లేదా ఎక్కువ సందర్భాలకు అనుకూలమైన ఎంపికలనే తయారీదార్లు అప్రమేయాలుగా ఎంచుకుంటారు.

మైక్రోసాఫ్ట్ వర్డ్ ఉదాహరణనే తీసుకుంటే, మీరు ఒక ఉత్తరం టైపు చేద్దామని మొదలుపెట్టగానే మీ కంప్యూటరు ఈ ప్రశ్నలు వరుసగా అడగాల్సివస్తుంది: ఫాఠ్యం ఏ ఫాంటులో ఉండాలి, ఎంత పరిమాణం ఉండాలి? అక్షరాల మధ్య ఎడం ఎంత ఉండాలి, పంక్తుల మధ్య ఖాళీ ఎంత ఉండాలి, పేరాల మధ్య ఖాళీనో? పాఠ్యం ఎడమవైపుకి బద్దించి ఉండాలా, పేజీ కుడివైపుకా, మధ్యకా?, పేజీ పరిమాణం ఏఫోరా, మార్జిన్లు ఎంత ఉండాలి? పాఠ్యం రంగు, పేజీ రంగు? ఇలా చిన్ని చిన్ని నిర్ణయాలు కోకొల్లలుగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ ప్రతీసారీ అమర్చుకుంటూ కూర్చుంటామా? అందుకే ఈ అప్రమేయాలు.

అప్రమేయాల ఎంపిక సహేతుకంగా ఉంటే మనం వాటిని ప్రతీసారీ మార్చుకునే పనుండదు. చాలా సందర్భాలకు అవి సరిపోతాయి. ప్రత్యేక అవసరాలకు మాత్రం మార్చుకుంటే సరిపోతుంది.

కానీ…

కొన్నిసార్లు ఈ అప్రమేయాలు మనకి, అంటే అంతిమ వాడుకరులకు, మేలు చేయకపోగా హాని కలిగించేవి గానూ లేదా ఆయా ఉత్పత్తుల, సేవల తయారీదార్లకు అనుకూలంగా ఉంటాయి.

మీకు గూగుల్ ఖాతా ఉంటే, అది జాలంలో మీ వెతుకులాటలను, యూట్యూబ్ వీక్షణ చరిత్రను మీకు వ్యాపార ప్రకటనలను చూపించడానికి గూగుల్ వాడూ, వాడికి పనిచేసే మూడోపక్ష కాంట్రాక్టరులూ వాడుకోవచ్చు అనేలా ఎంపిక చేసి ఉంటుంది. ఇదే విధంగా, ఫేస్‌బుక్ వంటి సామాజిక మాధ్యమాల గూళ్ళలో వివిధ అమరికలు అవసరాన్ని మించి మన సమాచారాన్ని వాడితో పంచుకునేలా ఉంటాయి.

లాభాపేక్ష, పోటీతత్వం పెరిగిపోయిన ఈ రోజుల్లో వస్తూత్పత్తుల తయారీదార్లు, మనకు వివిధ సేవలు అందించేవారు అన్ని నిర్ణయాలు, ఎంపికలు మనకు అనుకూలంగా ఉండేవే, మేలు చేసేవే ఎంచుకుంటారని ఆశించలేము.

ఒకవేళ తయారీదార్లు మంచికి కట్టుబడి ఉన్నా వారి నిర్ణయాలు ఎక్కువ మంది వాడుకరులకు అనుగుణంగా ఉండవచ్చు గానీ మనకి, ప్రత్యేకించి మన ఒక్కరికే అనుకూలంగా ఉండకపోయే అవకాశం కూడా ఉంది. కంప్యూటర్ తెరలపై అక్షరాలు 9 పాయింట్ల పరిమాణంలో చూపించడం అందరికీ బావున్నా, చూపుతక్కువ ఉన్నవారికి కొంచెం పెద్ద అక్షరాలు అవసరం కావచ్చు.

కనుక మన భద్రత కోసం (ఉదాహరణకు, అప్పనంగా మన సమాచారాన్ని, వనరులను తయారీదార్లు వాడేసుకోకుండా చూసుకోడానికి), మన సౌకర్యం కోసమూ (తెరపై అక్షరాలు పెద్దగా కనబడేలా అమర్చుకోవడం వంటివి) మనం తరచూ వాడే కంప్యూటర్, మొబైల్ అనువర్తనాల అమరికలను మనకు తగ్గట్టు మలచుకోవడం మనకే మంచిది.

ఈ విషయంలో ప్రముఖ వ్యాపార సంస్థలు అందించే అనువర్తనాల కంటే, స్వచ్ఛంద ప్రయత్నాల ద్వారా తయారయ్యే స్వేఛ్ఛా సాఫ్ట్‌వేరు అనువర్తనాలే వాడుకరుల భద్రత, అంతరంగిత రాజీపడకుండా ఉండేలా అప్రమేయ ఎంపికలతో లభిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, మనం జాలంలో విహరిస్తున్నప్పుడు మన జాడను గుట్టుగా కనిపెట్టే వివిధ ట్రాకర్లను, కుకీలను ఫైర్‌ఫాక్స్ అంతర్జాల విహారిణి అప్రమేయంగానే అడ్డుకుంటుంది. ఎందుకంటే దాన్ని తయారు చేసిన మొజిల్లా అనే సంస్ఠ వాడుకరుల హక్కుల కోసం, అంతర్జాల స్వతంత్రత కోసం పోరాడే లాభాపేక్ష లేని స్వచ్ఛంద సంస్థ. వారి ఉత్పాదనలలో వాడుకరుల భద్రత, అంతరంగికతలు మొదటి ప్రాధాన్యతలు. ఇటువంటి సంరక్షణ గూగుల్ క్రోమ్, మైక్రోసాఫ్ట్ ఎడ్జ్ వంటి ప్రముఖ సంస్థల విహారిణులలో అప్రమేయంగా ఉండదు.

చాలామంది తెలియకో, కష్టమనుకునో, అర్థంకాకనో (లేక బద్దకం వల్లనో మరి) కంప్యూటర్, ఫోను వంటి వాటిల్లో అప్రమేయ అమరికలను మార్చుకోరు.  అందుకేనేమో ఎంత ఎడమచేతి వాటం వాళ్ళైనా కంప్యూటర్ మూషికాన్ని కుడిచేతితోనే వాడుతూంటారు! బహుశా, ఈ అనువర్తనాలు తెలుగులో ఉంటే అర్థంకాకపోవడం, తెలియకపోవడం అనే సమస్య ఉండదేమో.

కంప్యూటర్, మొబైల్ అనువర్తనాలలో అమరికలు, అభిరుచులు, ఎంపికలు (సెట్టింగులు, ప్రిఫరెన్సులు, ఆప్షన్స్) వంటివి ఈ అప్రమేయాలను మనకు తగ్గట్టు మార్చుకునేందుకు వీలుకల్పిస్తాయి. మీ కంప్యూటరు లోనూ స్మార్టుఫోను లోనూ మీ అభిమాన అనువర్తనాల అమరికలను ఓసారి చూడండి. వాటిని మీకు తగ్గట్టు మలచుకోండి. వాటిలో కొన్ని భాషను “తెలుగు” అని ఎంచుకోనిస్తాయి కూడా! నేడే మీ అనువర్తనాల అమరికలు సరిచూసుకోండి!!

నేను పాడ్‌కాస్ట్ మొదలుపెట్టానోచ్!

నా పాడ్‌కాస్టు పేరు మాటల మూటలు. ఇది మన తెలుగు మాటల గురించి. మనం మర్చిపోతున్న తెలుగు మాటల్ని, అసలు మనం తెలుసుకోలేకపోయిన మాటలనూ, తిరిగి తెలుసుకునే ప్రయత్నంగా దీన్ని ఆరంభించాను. విన్న ప్రతీ ఒక్కరికీ, ఒక్కో భాగంలో ఒక్కో కొత్తమాట తెలిసినా అదే పదివేలు.

మాటల మూటలు పాడ్‌కాస్టు వెబ్‌సైటు తెరపట్టు

దీన్ని ఆపిల్ పాడ్‌కాస్ట్స్, గూగుల్ పాడ్‌కాస్ట్స్, స్పాటిఫై వంటి అన్ని రకాల పాడ్‌కాస్ట్ అనువర్తనాలలోనూ వినవచ్చు. లేదా నేరుగా జాలం లోనూ వినవచ్చు.

వినండి మరి! విని మీ ప్రతిస్పందనను తెలియజేయండి.

చదవడం కొనసాగించండి

తెలుగు వినియోగదారులకు (భాషాభిమానులకు) మేలుకొలుపు

ఈ వ్యాసం తొలుత అమ్మనుడి మాస పత్రిక మే 2018 సంచిక లో ప్రచురితమైంది.

మన రోజువారీ జీవనంలో అనేక వస్తువులని వినియోగిస్తూంటాం, అనేక సేవలు పొందుతుంటాం. టూత్ పేస్టు నుండి గదిలో ఫ్యాను వరకూ, పచారీ సరుకులు ఇంటికే తెప్పించుకోవడం నుండి బీమా, బ్యాంకు సేవల వరకు. అయితే, వీటిలో ఎన్ని తెలుగులో ఉంటున్నాయి?

ఒక చిన్న ప్రయోగం చేసి చూడండి. రోజంతా మీరు వాడే వస్తు సేవల్లో తెలుగులో ఉన్నవి ఎన్ని లేనివి ఎన్ని చిట్టా రాయండి. అది కష్టం అనుకుంటే, వారాంతపు లేదా నెలవారీ కిరాణా సామాను కొన్నప్పుడు వచ్చే సామానులో ఎన్ని తెలుగులో ఉన్నాయో లెక్కించి చూడండి. తెలుగులో ఉండటం అంటే ఏమిటి? ఈ ఉండటం కొన్ని స్థాయిల్లో ఉండొచ్చు:

  1. వస్తువు లేదా ఉత్పత్తి పేరు (బ్రాండు, లేదా కంపెనీ పేరు) తెలుగు అక్షరాలలో ఉండటం.
  2. వస్తువును వాడుకోడానికి సూచనలు, జాగ్రత్తలు, హెచ్చరికలు తదితర సమాచారం తెలుగులో ఉండటం.
  3. వస్తువు తయారీలో వాడిన పదార్థాల వివరాలు, పోషక విలువలు తదితర సమారారం తెలుగులో ఉండటం.
  4. వస్తువు ధర, ఎప్పుడు ఎక్కడ తయారైంది తదితర వివరాలు తెలుగులో ఉండటం.

మీ ఓపికను బట్టి వీటంన్నింటనీ లెక్కగట్టండి.

నా వరకూ అయితే, (హైదరాబాదులో ఒకనాటి కిరాణా జాబితాలో) జెమినీ టీపొడి ప్యాకెట్టు మీద తప్ప మరో దానిమీద తెలుగు అక్షరం కనబడలేదు. (నా జాబితాలో లేని సరుకులలో గమనించినవి: బిస్లెరీ మంచినీళ్ళ సీసాల మీద పేరు తెలుగులో రాస్తున్నాడు.)  టీవీల్లోనూ, పత్రికల్లోనూ తెలుగులో వ్యాపార ప్రకటనలు ఇచ్చే వస్తువులు కూడా తెలుగులో లేవు. (చిన్నప్పుడు కోల్గేట్ పండ్లపొడి డబ్బా తెలుగులో ఉండేది.)

వస్తూత్పత్తుల మీద తెలుగు అనేది భాషోద్యమకారులూ, భాషాభిమానులూ పెద్దగా పట్టించుకోని అంశం. వారు అంతగా ప్రభావం చూపించలేకపోయిన అంశం! తతిమా విషయాలపై కృషి చేసినంతగా, పట్టుపట్టినంతగా ఈవిషయంలో చేయలేదు. మనందరం దీన్ని తలకెత్తుకోవాలి.

ఉత్పత్తుల మీద పేర్లూ, వివరాలూ తెలుగులో ఉంటే రెండు దీర్ఘకాలిక లాభాలు కూడా ఉన్నాయి: (1) మన చూట్టూ ఉన్న వాతావరణంలో తెలుగు పాలు పెరుగుతుంది. (2) తెలుగు వచ్చిన వారికి ఉద్యోగావకాశాలు పెరుగుతాయి.

మన దైనందిన జీవనం (అందులో భాగమైన ప్రతీదీ) మన సొంత భాషలో ఆశించడం మన హక్కు. ఆ దిశగా కృషి చేయడం, పోరాడటం మన బాధ్యత.

ఎలా మొదలుపెడదాం?

  1. సామాజిక మాధ్యమాలు: మనం రోజువారీ వాడే వస్తువుల తయారీ సంస్థలన్నీ ట్విట్టర్, ఫేస్‌‌బుక్ వంటి సామాజిక మాధ్యమాలలో ఉన్నాయి. వాటిని వెతికి పట్టుకుని మీ ఉత్పత్తులను తెలుగులో అందించండి అని అడగడం. ఒక్కరు అడిగినా సరిపోదు, ఒక్కసారి అడిగినా సరిపోదు. సందర్భానుసారం అడుగుతూనే ఉండాలి.
  2. ఆయా కంపెనీల వినియోగదార్ల తోడ్పాటు కేంద్రాలకు విన్నవించుకోవడం. వారి సర్వేలు, అభిప్రాయ సేకరణల్లో వారి ఉత్పత్తులు తెలుగులో కావాలని ప్రత్యేకంగా అడగాలి.
  3. ప్రభుత్వ విధానాలు: ఈ దిశగా సరైన ప్రభుత్వ విధానాలు రూపొందుకొనేలా సరైన వ్యక్తులను, సంస్థలను ప్రభావితం చెయ్యాలి.

నమూనా ప్రభుత్వ విధానం

ఈ విషయంలో విధానపరంగా తెలుగు అమలు ఈ స్థాయిల్లో ఇలా ఉండొచ్చు:

తప్పనిసరి స్థాయి: తెలుగు రాష్ట్రాలలో అమ్ముడయ్యే ప్రతీ ఉత్పత్తిపై వినియోగదార్లకు (ఆరోగ్య, ఆర్ధిక, లేదా ఇతరత్రా) హానికరమైన, లేదా హాని కలిగించే అవకాశమున్న, నష్టాన్ని కలిగించే, కలిగించగల అంశాలపై సమాచారం ఖచ్చితంగా తెలుగులో ఉండాలి. ఆ సమాచారపు పాఠ్యం పరిమాణం కూడా 10 పాయింట్లకు తగ్గకుండా ఉండాలి. ఉదాహరణకు ఔషదాలు, ఆహార పదార్ధాలకు కాలపరిమితి, వాటిని నిల్వ చేయాల్సిన పద్ధతి, వాటిలో వాడిన హానికరమైన పదార్థాలు, వాటి దుష్‌ప్రభావాలు.

అవసర స్థాయి: ప్రతీ ఉత్పత్తిపై దాని పేరు, దాని ఉపయోగం, కొలతలు, ధర, వాడకంలో వినియోగదార్లు తెలుసుకోవలసిన సమాచారం తెలుగులో ఉండాలి. ఉదాహరణకు: ఆహార పదార్థాలలో పోషక విలువలు. ఉపకరణాలకు వాడుకరి మార్గదర్శినులు.

ప్రోత్సాహక స్థాయి: విలాస వస్తువులు, ఖరీదైన గృహోపకరణాలు వంటివాటిపైన పేర్లు. దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులు.

సేవల విషయంలో అయితే దరఖాస్తు ఫారాలు, ఒప్పంద పత్రాలు, రశీదులు, ఖాతా పద్దులు, నియమ నిబంధనలు వంటివన్నీ కూడా తెలుగులో ఉండాలి.

మనందరం కలిసి ఆలోచిస్తే, మరింత మెరుగైన విధాన పత్రాన్ని తయారుచెయ్యవచ్చు. దాన్ని ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుగానో, చట్టంగానో రూపొందించమని ప్రజాప్రతినిథులను కోరవచ్చు.

ఒక విధానమో, చట్టమో రూపొందేవరకూ మనం వేచిచూడకుండా, వినియోగదార్లుగా వ్యాపార సంస్థలను అడగడం, తోటి వినియోగదార్ల నుండి ఒత్తిడి పెంచడం కూడా చాలా అవసరం. “నేను వాడే వస్తుసేవలు నా భాషలో” అన్నది వినియోగదారుల కనీస హక్కు అని వినియోగదార్లలో చెతన్యం పెంచడమూ ముఖ్యం.

యంత్ర పరిణామ క్రమం

(ఈ వ్యాసం తొలుత ఆంధ్రప్రదేశ్ మాసపత్రిక ఏప్రిల్ 2019 సంచికలో ప్రచురితమైంది.)

ఏకకణ జీవులుగా ప్రారంభమైన జీవం నేటి మానవుని వరకూ ఎన్నో మార్పులు చెందింది. అలానే మనం వాడే యంత్రాలు కూడా పరిణామం చెందుతూనే ఉన్నాయి. యంత్రాల ప్రస్థానం ఆదిమ మానవుడు రాళ్ళను ఆయుధాల గానో పనిముట్ల గానో వాడటంతో మొదలయ్యింది. నేటి స్వయం చోదక (సెల్ఫ్ డ్రైవింగ్) వాహనాలు, గ్రహాంతర వాహనాలు, వివిధ సామర్థ్యాల రోబోట్ల వరకూ ఈ పరిణామం ఇంకా వేగం పుంజుకుంటూనే ఉంది. ఇది ఎటువైపు వెళ్ళబోతూంది. ఆ క్రమాన్ని తరచి చూడడమే ఈ వ్యాస ఉద్దేశం.

పనిముట్లు

సుత్తి, గొడ్డలి వంటివి. వీటిని యంత్రాలు అనలేంగానీ, ఇవి యంత్రాలకు ఆదిమ రూపం, నాంది అనుకోవచ్చు. మనం చేయలేని పనిని లేదా చాలా కష్టపడితే చేయగలిగిన పనిని తేలికగా చేయడానికి పనిముట్లు వీలుకల్పిస్తాయి. సుత్తి లేకుండా మేకుని గోడలో దింపలేము. చెక్కను రంపంతో తేలికగా కోయవచ్చు. పనిముట్లు మన పనిని తేలిక చేసినా మానవ ప్రయత్నంతో బాటు పనిముట్లను వాడటానికి కొంత నైపుణ్యం (కనీసం నేర్పు) అవసరం అవుతుంది. పనిముట్ల తయారీ తేలిక. ఒకటి రెండు పదార్థాలతో/విడిభాగాలతో తయారయిపోతాయి.

మర యంత్రాలు

సైకిలు, ఫ్యాను, టైపు మిషను వంటివి ఈ మర యంత్రాల కోవ లోనికి వస్తాయి. ఇవి మానవ ప్రయత్నంతో గానీ, ఇంధనంతో గానీ పనిచేస్తాయి. ఇవి చేసే పనితో పోలిస్తే వీటికి వెచ్చించే మానవ ప్రయత్నం చాలా తక్కువ. మానవ ప్రయత్నం లేకుండా పనిచేసేవి కూడా (ఉదాహరణకు ఫ్యాను, మిక్సీ వంటివి) వీటిని మొదలుపెట్టడానికి/ఆపడానికి మానవ ప్రయత్నం అవసరం. మర యంత్రాలు అనేక విడిభాగాలతో తయారవుతాయి.

ఇంగిత యంత్రాలు

ఇవి వాటి స్థితిగతులను, పరిస్థితులను అనుసరించి తమనుతాము నియంత్రించుకోగలుగుతాయి. వీటి రోజువారి వాడుకలో మానవ ప్రమేయం దాదాపు అవసరం ఉండదు. ఉదాహరణకు, గదిలో ఉష్ణోగ్రతను బట్టి ఏసీ ఆగిపోవడం, మొదలవడం, నీళ్ళు కాగగానే ఆగిపోయే గీజరు, ఆహారపదార్ధాలు వేడెక్కగానే ఆగిపోయే అవెన్ వంటివి ఈ ఇంగిత యంత్రాల కోవలోకి వస్తాయి. వీటి తయారీకి అనేక విడిభాగాలతో బాటు పరిసరాల్లోని ఒకటి రెండు అంశాల్ని (ఆయా యంత్రాన్ని బట్టి వెచ్చదనం లేదా చల్లదనం, వేగం, మొదలైనవాటిని) కొలవగలిగే సెన్సర్లు వీటిలో ముఖ్యం.

తెలివైన యంత్రాలు

ఇంగితపు యంత్రాలు ఏదో ఒక విషయాన్ని గుర్తించి స్పందిచగలిగితే తెలివైన యంత్రాలు అనేక విషయాలను గుర్తించి తదనుగుణంగా స్పందించగలవు. ఉదాహరణకు స్మార్టు ఫోను. మీరున్న ప్రాంతం, సమయం, కదులుతున్న వేగం, ఫోను/వైఫై సిగ్నళ్ళు వంటి వాటితోబాటు అంతర్జాల అనుసంధానం ద్వారా అనేక విధాలుగా స్పందించగలదు. మనకు కావలసిన సమాచారం అందించగలదు లేదా పనులు చేసిపెట్టగలదు. మన మాటలను అర్థం చేసుకొని అందుకు తగ్గట్టుగా సమాధానమిచ్చే లేదా పనులు చేసిపెట్టే స్మార్టు స్పీకర్లు కూడా ఈ కోవ లోనికే వస్తాయి. ఆటోమేషన్‌తో కూడిన అధునాతన కర్మాగారాలు, ఆటోపైలెట్ రీతిలో నడిచే కార్లూ, విమానాలూ తెలివైన యంత్రాలకు మరిన్ని ఉదాహరణలు. వీటి తయారీ సంక్లిష్టం.

వివేక యంత్రాలు

ఇవి మంచి చెడుల వివేచన ఉండే యంత్రాలు. ధర్మాధర్మ విచక్షణ చేయగలుగుతాయి. వీటిలో నేర్చుకోగలిగే సామర్థ్యం ఉంటుంది. కృత్రిమ మేధ పరిజ్ఞానం బాగా అభివృద్ధి చెంది సాధారణ మేధగా పరిణితి సాధించినప్పుడు ఈ యంత్రాలు సాధ్యమవుతాయి. మనుషులకు, ఇతర జీవులకు హాని చేయకపోవడం, తననుతాను రక్షించుకోవడం వంటి లక్షణాలను ముందు తరం తెలివైన యంత్రాలలో వాటిని రూపొందినవారు చొప్పిస్తే, ఈ వివేక యంత్రాలలో అలాంటి లక్షణాలు అవి నేర్చుకునే కొత్త నైపుణ్యాలకు, ప్రవర్తనలకు అనుగుణంగా స్వతసిద్ధంగా వచ్చేలా ఉంటాయి. నిజజీవితంలో ఇవి ఎదుర్కొనే పరిస్థితులన్నిటినీ ముందే ఊహించి మానవాళికి, ఇతర జీవరాశులకి హానిచేయకుండా వీటిని రూపొందించడం కష్టం కనుక ఇవి రూపొందించుకునే కొత్త పరిజ్ఞానంలో ఆ జాగ్రత్తలు ఇవే తీసుకునేలా వీటిని రూపొందిస్తారు. (మనుషులు తమ పిల్లలకు వారి ప్రతి భవిష్యత్తు ప్రవర్తనను ఇదీ అని నేర్పించకుండా, విద్యాబుద్ధులు నేర్పించినట్టు!)

ఇలాంటి వివేక యంత్ర పరిజ్ఞానం కారులో ఉంటే అది ప్రమాద సమయంలో అడ్డువచ్చిన ఇతర వాహనాలను లేదా మనుషులను తప్పించడానికి ఎలా చేస్తే తక్కువ ప్రమాదం/నష్టం ఉంటుందో అలాంటి నిర్ణయం తీసుకుంటుంది, తడబాటు లేకుండానే తక్షణం ఆలోచించి మరీ తీసుకుంటుంది.

అయితే, ఇలాంటి వివేక యంత్రాలకు చుట్టూ ఉన్న పరిసరాలు, పరిస్థితులు కూడా తదనుగుణంగా అభివృద్ధి చెందివుండాలి.  ప్రస్తుతం ఇవి కేవలం కాల్పానిక సాహిత్యానికే పరిమితం, కానీ సాంకేతిక ప్రగతి ఇవి భవిష్యత్తులో సాధ్యమే అన్న రీతిలో పురోగమిస్తున్నది.

నిరంకుశ యంత్రాలు

వివేకవంతమైన యంత్రాలు వాటి లోని దోషాల వల్లగానీ, చెడ్డవారి దురుద్దేశపూరిత ఆదేశాలకు లోబడి గానీ మంచి-చెడు విచక్షణ కోల్పోయినప్పుడు అవి మానవులకు గానీ, వారి ఆస్తులకు కానీ, ఇతర జీవరాశులకు గానీ, లేదా ఇతర యంత్రాలకు గానీ హాని కలిగేలా ప్రవర్తిస్తే అవి నిరంకుశ యంత్రాలు.

వివేక యంత్రాల వలెనే ఇవీ కాల్పానిక సాహిత్యంలోనే ఉన్నాయి. అయితే శాస్త్రవేత్తలు మాత్రం కృత్రిమ మేధ సాధ్యమయినప్పుడు ప్రపంచాన్ని తమ చేతుల్లోకి తీసుకోవాలనుకునే (మనం పట్టుకోలేని దోషాల వల్ల లేదా తీవ్రవాదుల్లాంటి వారు వివేక యంత్రాలను నియంత్రణలోకి తీసుకోవడం వల్లగానీ) ఇలాంటి నిరంకుశ యంత్రాలు కూడా ఉద్భవిస్తాయని వారిస్తున్నారు.

లేఖినిలో చిన్న చిన్న మార్పులు

చాన్నాళ్ళకు, లేఖినిలో కొన్ని మార్పులు! చిన్నివేలెండి.

  • మొబైలులో లేఖిని చిన్నమార్పుల్లో పెద్దది లేఖినిని స్మార్టుఫోన్లలో వాడుకునే వారికోసం. ఇప్పుడు లేఖిని చిన్న తెరలపై కూడా ఇమిడిపోతుంది.
  • ఇప్పుడు లేఖినిలో రూపాయి (₹) గుర్తుని కూడా పొందవచ్చు. ఇందుకోసం $$ అని టైపు చెయ్యాలి.
  • గతంలో # తర్వాత టైపు చేసే పాఠ్యం తెలుగులోకి మారేది కాదు. ఇప్పుడు మారుతుంది. అంటే # గుర్తుని ఇక వాడుకోవచ్చు. (ఏదైనా పాఠ్యం తెలుగు లోనికి మారకూడదనుకుంటే దాని చుట్టూ ` (backtick) లను చేర్చండి. Esc కింద మీట.)
  • ఇంతకుముందు @2 అని కొడితే దేవనాగరి అవగ్రహ (ऽ) వచ్చేది. కానీ ఇప్పుడు సరిగ్గా తెలుగు అవగ్రహ (ఽ) వస్తుంది.
  • (మే 29, 2018) ఇప్పుడు లేఖినిని https చిరునామా ద్వారా కూడా చేరుకోవచ్చు: https://lekhini.org.

ఇంతే సంగతులు.

గమనిక: ఈ మార్పులు మీ లేఖినిలో కనిపించకపోయినా, లేదా మీరు లేఖినిలో తెలుగులో వ్రాయలేకపోతున్నా, అందుకు మీ విహారిణిలో (బ్రౌజరులో) ఉన్న ఆఫ్‌లైన్ కాపీ కారణం కావచ్చు. దాన్ని తాజాకరించడానికి, మీ విహారిణిలో లేఖిని పేజీలో Ctrl+Shift+R నొక్కండి.

తాజాకరణ (మే 9): ఆండ్రాయిడ్ ఫోన్లలో బ్యాక్‌టిక్ టైపు చెయ్యడం ఇలా: బొమ్మలో ఎర్ర చుక్కలు పెట్టిన మీటలను నొక్కితే చాలు. (ఫోనును బట్టి కీబోర్డులో మార్పులు ఉండవచ్చు.)
backtick_in_android.png

ఆనంద లేఖనం!

లంకెబిందెలు – 2

“ఇంగ్లీషు మాటల వాడుకకు ఏడు నియమాలు, రచనకి ఉపయోగపడే పదకొండు సూత్రాలు, రచన రూపం నిర్దేశించే కొన్ని వివరాలు, రాసేటప్పుడు చాలామంది చేసే కొన్ని దుష్ప్రయోగాలు – ఇవి, [ ది ఎలిమెంట్స్ ఆఫ్ స్టైల్ ] పుస్తకంలో కూర్చబడ్డాయి. […] ఇప్పటి వరకూ మనకి [తెలుగు] వాడుకభాష వ్యాకరణంపై పుస్తకం లేదు. వాక్యంలో ఎప్పుడు, ఎక్కడ ఏ విరామచిహ్నాలు పెట్టాలో సూచించే పుస్తకం లేదు. అంతే కాదు, వాడుకభాషలో రాసినప్పుడు వాక్యనిర్మాణం ఎట్లా ఉండాలో నేర్పే పుస్తకం లేదు. […] పాఠకుడిని దృష్టిలో పెట్టుకొని రచనలని మెరుగు పరిచే కొన్ని సూత్రాలు తెలుగు రచనలకి కూడా ఉపయోగ పడతాయి. ‘ది ఎలిమెంట్స్ ఆఫ్ స్టైల్’ వంటి పుస్తకం తెలుగులో తయారు చేసుకోవలసిన అవసరం ఉన్నదని నేను నమ్ముతున్నాను.”
ఒక తెలుగు పుస్తకం కావాలి, వేలూరి వేంకటేశ్వర రావు

“రాజుగారి క్షీరాభిషేకానికి నావంతు నీళ్ళు పోస్తే ఏమవుతుంది అనుకొని అందరూ నీళ్ళే పోస్తే పాలు మిగలనట్లు, ఎన్నో రంగాలలో ఎన్నో విద్యలలో తెలుగువారికున్న విజ్ఞాన సాంకేతిక సంపద తెలుగు రూపంలో వ్యక్తీకరింపబడనంత వరకు భాషకు నీటి సహాయమే కాని, పాల సహాయం అందనట్లు అనిపిస్తుంది.” — శ్రీనివాస్ నాగులపల్లి

విండోస్ 10లో మీ అభిమాన తెలుగు కీబోర్డు లేయవుటు స్థాపించుకోవడం ఎలా?

విండోస్ కంప్యూటర్లలో వివిధ లేయవుట్లలో తెలుగు టైపు చేసుకోడానికి వీలుగా కొన్ని కీబోర్డులు గతంలో తయారు చేసాను. అవి ఇన్‌స్క్రిప్ట్+, ఆపిల్ (వేరిటైప్), మాడ్యులర్. అయితే విండోస్ 10లో వీటిని స్థాపించుకోవడం వీలుకావడంలేదని నాకు పిర్యాదులు అందాయి.

దీనిపై పరిశోధిస్తే తేలిందేమిటంటే, విండోస్ 10లో విండోస్ ఇన్‌స్టాలర్‌తో అప్లికేషన్లను స్థాపించుకోడాన్ని అచేతనం చేసాడు. అందువల్ల పై కీబోర్డు లేయవుట్లను (ఇతర విండోస్-ఇన్‌స్టాలర్-ఆధారిత ఉపకరణాలనూ) విండోస్ 10లో మామూలుగా స్థాపించుకోలేము. వీటిని స్థాపించుకోడానికి తాత్కాలికంగా విండోస్ ఇన్‌స్టాలర్‌తో అప్లికేషన్లను స్థాపించుకోడాన్ని చేతనం చేసుకోవాలి. ఇలా:

  1. మీ విండోస్ 10 కంప్యూటర్లో, Run కమాండ్ తెరిచి (Win + R).దానిలో gpedit.msc అని టైపు చెయ్యండి. (ఇది గ్రూప్ పాలసీ ఎడిటర్ అనే విండోని తెరుస్తుంది.)
  2. ఆ తర్వాత, మీరు Local Computer Policy అన్న విభాగంలో, Computer Configuration మీద నొక్కండి.
    win10-gpe-1
  3. తర్వాత, Administrative Templates పైనా, దాని లోని Windows Components, దాని లోని Windows Installer పైనా నొక్కుకుంటూ వెళ్ళండి.
  4. ఆ Windows Installer విభాగంలో Turn off Windows Installer అన్న అమరికను, డబల్-క్లిక్ చెయ్యండి.
    win10-gpe-2-windows-installer
  5. తర్వాచ వచ్చే విండోలో, క్రింద చూపిన విధంగా Enabled అని Never అని ఎంచుకోని OK నొక్కండి. (మీరు కీబోర్డును స్థాపించుకున్న తర్వాత దీన్ని తిరిగి Not Configured అని అమర్చుకోవచ్చు.)
    win10-gpe-3-windows-installer

అంతే! ఇక విండోస్ 10లో కూడా మీకు నచ్చిన తెలుగు కీబోర్డు లేయవుటుతో విజృంభించండి.

ఆనంత తెలుగు టంకనం!

తెరపట్ల సౌజన్యం దొప్పలపూడి శ్రీకాంత్

ఐఫోనులో తెలుగు వ్రాయడం ఎలా?

ఐఫోనులో తెలుగులో వ్రాయడానికి మనకి ప్రత్యేకమైన ఆప్స్ అవసరం లేదు, ఎందుకంటే ఐఫోను కీబోర్డు ఆప్ లోనే తెలుగు ఎంచుకునే అవకాశం ఉంది. ఈ అంచెలు అనుసరించండి:

1. ఐఫోను సెట్టింగులలోకి వెళ్ళండి. సెట్టింగుల తెరలో కీబోర్డు అన్న దాన్ని ఎంచుకోండి.
1-iphone-settings

2. కీబోర్డు సెట్టింగుల తెరలో కీబోర్డులు అన్న దాన్ని ఎంచుకోండి.

2-iphone-settings-keyboards

3. కీబోర్డుల తెర నుండి మీరు కొత్త కీబోర్డులను ఎంచుకోవచ్చు.

(క్రింది తెరపట్టు తెలుగును ఎంచుకున్న తర్వాత తీసినదన్నమాట!)

3-iphone-settings-keyboards-add-new-keyboard

అంతే! ఆ తర్వాత మీరు మీ ఐఫోనులో ఎక్కడ తెలుగు టైపు చెయ్యాలన్నా కీబోర్డులో స్పేసుబార్‌కి ఎడమవైపున ఉండే గ్లోబు మీటను నొక్కి ఇంగ్లీషు, తెలుగుల మధ్య మారవచ్చు.

తాజాకరణ (2020 జూలై 22): మరిన్ని తెరపట్లతో, వివరాలతో ఐఫోనులో తెలుగు ఎలా టైపు చెయ్యాలో  ప్రవీణ్ నందగిరి వ్రాసిన ఈ టపా కూడా చూడండి.

తెరపట్ల సౌజన్యం సుబ్రమణ్యం నాయుడు.