యంత్ర పరిణామ క్రమం

(ఈ వ్యాసం తొలుత ఆంధ్రప్రదేశ్ మాసపత్రిక ఏప్రిల్ 2019 సంచికలో ప్రచురితమైంది.)

ఏకకణ జీవులుగా ప్రారంభమైన జీవం నేటి మానవుని వరకూ ఎన్నో మార్పులు చెందింది. అలానే మనం వాడే యంత్రాలు కూడా పరిణామం చెందుతూనే ఉన్నాయి. యంత్రాల ప్రస్థానం ఆదిమ మానవుడు రాళ్ళను ఆయుధాల గానో పనిముట్ల గానో వాడటంతో మొదలయ్యింది. నేటి స్వయం చోదక (సెల్ఫ్ డ్రైవింగ్) వాహనాలు, గ్రహాంతర వాహనాలు, వివిధ సామర్థ్యాల రోబోట్ల వరకూ ఈ పరిణామం ఇంకా వేగం పుంజుకుంటూనే ఉంది. ఇది ఎటువైపు వెళ్ళబోతూంది. ఆ క్రమాన్ని తరచి చూడడమే ఈ వ్యాస ఉద్దేశం.

పనిముట్లు

సుత్తి, గొడ్డలి వంటివి. వీటిని యంత్రాలు అనలేంగానీ, ఇవి యంత్రాలకు ఆదిమ రూపం, నాంది అనుకోవచ్చు. మనం చేయలేని పనిని లేదా చాలా కష్టపడితే చేయగలిగిన పనిని తేలికగా చేయడానికి పనిముట్లు వీలుకల్పిస్తాయి. సుత్తి లేకుండా మేకుని గోడలో దింపలేము. చెక్కను రంపంతో తేలికగా కోయవచ్చు. పనిముట్లు మన పనిని తేలిక చేసినా మానవ ప్రయత్నంతో బాటు పనిముట్లను వాడటానికి కొంత నైపుణ్యం (కనీసం నేర్పు) అవసరం అవుతుంది. పనిముట్ల తయారీ తేలిక. ఒకటి రెండు పదార్థాలతో/విడిభాగాలతో తయారయిపోతాయి.

మర యంత్రాలు

సైకిలు, ఫ్యాను, టైపు మిషను వంటివి ఈ మర యంత్రాల కోవ లోనికి వస్తాయి. ఇవి మానవ ప్రయత్నంతో గానీ, ఇంధనంతో గానీ పనిచేస్తాయి. ఇవి చేసే పనితో పోలిస్తే వీటికి వెచ్చించే మానవ ప్రయత్నం చాలా తక్కువ. మానవ ప్రయత్నం లేకుండా పనిచేసేవి కూడా (ఉదాహరణకు ఫ్యాను, మిక్సీ వంటివి) వీటిని మొదలుపెట్టడానికి/ఆపడానికి మానవ ప్రయత్నం అవసరం. మర యంత్రాలు అనేక విడిభాగాలతో తయారవుతాయి.

ఇంగిత యంత్రాలు

ఇవి వాటి స్థితిగతులను, పరిస్థితులను అనుసరించి తమనుతాము నియంత్రించుకోగలుగుతాయి. వీటి రోజువారి వాడుకలో మానవ ప్రమేయం దాదాపు అవసరం ఉండదు. ఉదాహరణకు, గదిలో ఉష్ణోగ్రతను బట్టి ఏసీ ఆగిపోవడం, మొదలవడం, నీళ్ళు కాగగానే ఆగిపోయే గీజరు, ఆహారపదార్ధాలు వేడెక్కగానే ఆగిపోయే అవెన్ వంటివి ఈ ఇంగిత యంత్రాల కోవలోకి వస్తాయి. వీటి తయారీకి అనేక విడిభాగాలతో బాటు పరిసరాల్లోని ఒకటి రెండు అంశాల్ని (ఆయా యంత్రాన్ని బట్టి వెచ్చదనం లేదా చల్లదనం, వేగం, మొదలైనవాటిని) కొలవగలిగే సెన్సర్లు వీటిలో ముఖ్యం.

తెలివైన యంత్రాలు

ఇంగితపు యంత్రాలు ఏదో ఒక విషయాన్ని గుర్తించి స్పందిచగలిగితే తెలివైన యంత్రాలు అనేక విషయాలను గుర్తించి తదనుగుణంగా స్పందించగలవు. ఉదాహరణకు స్మార్టు ఫోను. మీరున్న ప్రాంతం, సమయం, కదులుతున్న వేగం, ఫోను/వైఫై సిగ్నళ్ళు వంటి వాటితోబాటు అంతర్జాల అనుసంధానం ద్వారా అనేక విధాలుగా స్పందించగలదు. మనకు కావలసిన సమాచారం అందించగలదు లేదా పనులు చేసిపెట్టగలదు. మన మాటలను అర్థం చేసుకొని అందుకు తగ్గట్టుగా సమాధానమిచ్చే లేదా పనులు చేసిపెట్టే స్మార్టు స్పీకర్లు కూడా ఈ కోవ లోనికే వస్తాయి. ఆటోమేషన్‌తో కూడిన అధునాతన కర్మాగారాలు, ఆటోపైలెట్ రీతిలో నడిచే కార్లూ, విమానాలూ తెలివైన యంత్రాలకు మరిన్ని ఉదాహరణలు. వీటి తయారీ సంక్లిష్టం.

వివేక యంత్రాలు

ఇవి మంచి చెడుల వివేచన ఉండే యంత్రాలు. ధర్మాధర్మ విచక్షణ చేయగలుగుతాయి. వీటిలో నేర్చుకోగలిగే సామర్థ్యం ఉంటుంది. కృత్రిమ మేధ పరిజ్ఞానం బాగా అభివృద్ధి చెంది సాధారణ మేధగా పరిణితి సాధించినప్పుడు ఈ యంత్రాలు సాధ్యమవుతాయి. మనుషులకు, ఇతర జీవులకు హాని చేయకపోవడం, తననుతాను రక్షించుకోవడం వంటి లక్షణాలను ముందు తరం తెలివైన యంత్రాలలో వాటిని రూపొందినవారు చొప్పిస్తే, ఈ వివేక యంత్రాలలో అలాంటి లక్షణాలు అవి నేర్చుకునే కొత్త నైపుణ్యాలకు, ప్రవర్తనలకు అనుగుణంగా స్వతసిద్ధంగా వచ్చేలా ఉంటాయి. నిజజీవితంలో ఇవి ఎదుర్కొనే పరిస్థితులన్నిటినీ ముందే ఊహించి మానవాళికి, ఇతర జీవరాశులకి హానిచేయకుండా వీటిని రూపొందించడం కష్టం కనుక ఇవి రూపొందించుకునే కొత్త పరిజ్ఞానంలో ఆ జాగ్రత్తలు ఇవే తీసుకునేలా వీటిని రూపొందిస్తారు. (మనుషులు తమ పిల్లలకు వారి ప్రతి భవిష్యత్తు ప్రవర్తనను ఇదీ అని నేర్పించకుండా, విద్యాబుద్ధులు నేర్పించినట్టు!)

ఇలాంటి వివేక యంత్ర పరిజ్ఞానం కారులో ఉంటే అది ప్రమాద సమయంలో అడ్డువచ్చిన ఇతర వాహనాలను లేదా మనుషులను తప్పించడానికి ఎలా చేస్తే తక్కువ ప్రమాదం/నష్టం ఉంటుందో అలాంటి నిర్ణయం తీసుకుంటుంది, తడబాటు లేకుండానే తక్షణం ఆలోచించి మరీ తీసుకుంటుంది.

అయితే, ఇలాంటి వివేక యంత్రాలకు చుట్టూ ఉన్న పరిసరాలు, పరిస్థితులు కూడా తదనుగుణంగా అభివృద్ధి చెందివుండాలి.  ప్రస్తుతం ఇవి కేవలం కాల్పానిక సాహిత్యానికే పరిమితం, కానీ సాంకేతిక ప్రగతి ఇవి భవిష్యత్తులో సాధ్యమే అన్న రీతిలో పురోగమిస్తున్నది.

నిరంకుశ యంత్రాలు

వివేకవంతమైన యంత్రాలు వాటి లోని దోషాల వల్లగానీ, చెడ్డవారి దురుద్దేశపూరిత ఆదేశాలకు లోబడి గానీ మంచి-చెడు విచక్షణ కోల్పోయినప్పుడు అవి మానవులకు గానీ, వారి ఆస్తులకు కానీ, ఇతర జీవరాశులకు గానీ, లేదా ఇతర యంత్రాలకు గానీ హాని కలిగేలా ప్రవర్తిస్తే అవి నిరంకుశ యంత్రాలు.

వివేక యంత్రాల వలెనే ఇవీ కాల్పానిక సాహిత్యంలోనే ఉన్నాయి. అయితే శాస్త్రవేత్తలు మాత్రం కృత్రిమ మేధ సాధ్యమయినప్పుడు ప్రపంచాన్ని తమ చేతుల్లోకి తీసుకోవాలనుకునే (మనం పట్టుకోలేని దోషాల వల్ల లేదా తీవ్రవాదుల్లాంటి వారు వివేక యంత్రాలను నియంత్రణలోకి తీసుకోవడం వల్లగానీ) ఇలాంటి నిరంకుశ యంత్రాలు కూడా ఉద్భవిస్తాయని వారిస్తున్నారు.

ప్రకటనలు